Make your own free website on Tripod.com

Pelga Zaza Kırmanc Dımıli

Wenden o nustena Zazaki - Zazaca okuma ve yazma
 

 |main||Teyesteyi/Toc||Language||general||Dergiler||E-Mail|

 

GİRİŞ ALFABE
Zazaca harfler Zazaca - Türkçe ortak Sessiz harfler örnek 
Türkçeyle aynı harfler Türkçede bulunmayan Zazaca sessiz harfler örnek 
Türkçede olmayan harfler Zazaca Türkçe ortak sesli harfler
Sesi Türkçededen farklı harfler Türkçede olmayan Zazaca sesli harf
Zazaca ornek Ikı harften oluşan sesler örnek kelimeler
İki harften olusan zazaca sesler Güney lehçesinden diger bazı sesiz harfler
Türkçede olmayan harfler

ÖRNEKLER

Ç sesine örnek C sesine örnek
Ğ sesine örnek Kh kh sesine örnek
RR rr sesine örnek Th th sesine örnek
Ph ph sesine örnek Q q sesıne örnekler
Çh çh sesine örnek X x harfine örnekler
W w harfine örnekler Ê ê sesli harfine örnekler

 

GİRİŞ

Bu derslerin ana amacı Zazaca - Dımılki- Kırmancki'yi bilmeyenlere ögretmek degil, fakat Zazaki - Kırmancki - Dımılki dilini konuşabilip, okuma yazmasını bilmeyenlere, okuma-yazma konusunda yardımcı olmaktır.

Bunu yaparken kişinin Türkçe okur-yazar oldugunu kabul ediyoruz. Türkçe dilinde okuma yazma bilen bir kimse, eğer yeterince Zazaki biliyorsa, kısa zaman zarfında yapacagı alıştırmalarla, Zazaki okuma - yazma sorununu halledeceğine inanıyoruz.

Zazaca'da akıcı konuşma yeteneği olan kişi çok kısa bir sürede akıcı bir şekilde okuyup yazmayı da geli
ştirecektir.

Bilindiği gibi Zazaca konuşanların hemen hemen hepsi Türkiye kökenli ve Latin harfleriyle Türkçe okur-yazardırlar. Bu nedenle de buradaki okuma yazma konusundaki izahları, örnekleri ve karşılaştırmaları Türkçe dililnde yapacagız.

ALFABE

Zazaca Alfabe ile Türkçe alfabe arasındaki fark kolayca kavranabilecek kadar az sayılır. Türkçe alfabedeki harflerın 27 tanesi aynı şekilde ve aynı seslere karşılık olarak kullanılırlar. Ancak Zazaca Alfabede 32 harf mevcuttur.
Zazacada alfabesınde:
a, b, c, ç, d, e, ê, f, g, ğ, h, ı, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, ş, t, u, ü, v, w, x, y, z
harflerı mevcutken,
Türkçe ile aynı olan:
a, b, c, ç, d, e, f, g, h, ı, i, j, k, l, m, n, o, p, r, s, ş, t, u, ü, v, y, z
27 harfi de oldugu gibi kullanmaktadır.

Farklı Harfler:
Zazacada, Türkçeden farklı olarak fazladan:
ê, ğ, q, w, x, sesleri vardır.
(buradakı Ğ ğ sesi Türkçedekinden farklıdır. Ayrıca dikkat edilirse zazacada Öö sesinin olmadığı görülecektir)

Türkçe alfabeden tanıdığınız harflerle aşağıdaki ZAZACA kelimeleri okuyabilirsiniz.
 
 

Adır Ateş ju bir
veng Ses verg kurt
bon bina  fek agız
kerge tavuk ga öküz

 

 
Sesi Türkçeden Farklı Harfler:
Zaza  alfabesınde Türkçeyle ortak gibi görünen bazı harflerin zazacadaki sesleri Türkçedekinden farklıdır. bu harfler şunlardır.
c , ç ve ğ
 

İki harften oluşan sesler:
Bunun yanında, Zazacada bazı sesler bir tek harfle ifade edilemezler. Bunun yerine harflerin kombinasyonondan oluşan seslerle ifade etmek gerekir.
Bunlara ornek olarakta şu sesleri verebiliriz.
çh, kh, ph, th, ve rr

Zazaca alfebede olupta Türkçede olmayan harfler:
sadece dört harf mevcuttur.
bunlarda: Q-q, W-w, X-x, Ê- ê, harfleridir.

1- Zazaca - Türkçe ortak harfler
(bazı örnek kelimelerle.)
Sessiz harfler
 
 

B b -  Bızı  (keçi) M m - mordem ( adam)
C c -  Cüanıkı (kadın) N  n - nenig ( tırnak)
Ç ç -  Çıber (kapı) P  p -  pelge (yaprak)
D d -  Dest (el) R  r -  Morek (boncuk)
F f  -  Fek (ağız) S  s -  Soyı (elma)
G g -  Genım (buğday) Ş  ş -  Şilanı (kusşburnu)
H h -  Hak (yumurta) T  t -  Torzen (balta)
J  j  -  Ju ( bir) V  v - Verg (kurt)
K k -  Kemerı (taş)  Y  y - Meyman (misafir)
L  l -   lıngı (ayak) Z  z  - zon (dıl)

 
2- Türkçede olmayan
Zazaca sesiz harfler
 

Q q - Qorr (diz)
W w - Ware (yayla)
X x - Xemel (süs)

 
3- Zazaca Türkçe ortak harfler
(bazı örnek kelimelerle)
Sesli harfler
 

A a - As(ş)me (ay) O o - ostor (at)
E e - Eskızı (kuru üzüm)  U u - Usarr (bahar)
I ı - ş(s)ıt (süt) Ü ü - Lüye
İ i - İştane (yüzük)

(not: Zazacada (Ü) harfi hiçbir zaman kelimenin başında yer almaz, bunun gibi (I) harfi de kuzey ağzında kelimenin başında yer almaz.
 

4- Türkçede bulunmayan
zazaca sesli harf
 

Ê ê - êrğat (yardım destek)

 
5- Ikı harften oluşan sesler
bazı örnek kelimeler
 

Çh çh - Çhor (dört) Ph ph - phonc (beş)
Kh kh - Khoçıkı (kaşık) Th th - Thomur (saz)
RR rr - bırr (orman)

6- Güney lehçesinde kullanılan
bazı sesiz harfler
 

'   'azeb (ergen)
    'erd (toprak)
'H 'h - 'hewt (yedi)

 ÖRNEKLER:

Cc Çç sesiz harflerinin farklı seslerine bazı örnekler
Daha öncede belirttiğimiz gibi Zaza alfabesinin 27 harfi Türkçedeki gibi okunmaktadır. Bunlardan  C, Ç, Ğ harfleri her nekadar Türkçeyle ortak görünse de Ğ tamamen farklı sesi ifade ederken C ve Ç farklı durumlarda iki farklı ses verirler.

C Sesine örnek

C sesinin dz olarak telafuz edildiği haller
ca yer
cemed buz
cor yukarı
cıle yatak
cıte çift

Ç sesine örnek

Ç sesinin ts olarak telafuz edildiği haller
çare alın
çım göz
çor dört
çerme deri
çoganı baston

Ğ sesine örnek

Ğ sesinin Zazaca okunuşu
ğezna hazine
ğezalı ceylan
ğızalık kömür tanesi
ğart biley taşı
ğelat yanlış

RR rr sesine örnek

RR rr sesine örnekler
bırr orman
perr(e) kanat
herremus köstebek
merre fare
kerr(e) pas

Kh sesine örnek

Kh kh sesine örnekler
khal ihtiyar
khoçıke kaşık
khan eski
khovık huni
kherr sagır

 

Ph sesine örnek

Ph ph sesine örnekler
phum baykuş
phonc beş
phıt bebek
phij(z) kazık
phon yassı

 

Th th sesine örnek

Th th sesine örnekler
thomır saz
thol acı
thilık küçük bez parçası, yamalık
thom tad
thole kabuk

 

Çh çh sesine örnek

Çh çh sesine örnekler
çhem çay - ırmak
çhıme göze, kaynak
çhılmı sümük
çhok dizden aşagısı
çhorız dörtlü

 

Q - q sesine örnek

Q - q sesine örnekler
qor bacak
qılançıkı saksağan
qese söz, kelime
qolın başlık
qıc(z) küçük

 

W w harfine örnek

W w harfine örnekler
Wae bacı, kız kardeş
Ware yayla
Werd(enı) yemek
Weş(s) sağ, sağlıklı, tatlı, hoş
Wereza yeğen (kızkardeşin oğlu)

 

X x harfine örnekler

X x Harfine örnekler
le(a)x alay (şaka etmek)
xal dayı
xılık çömlek
xırxe awuç içi kadar taş
xete kağıt, çizgi, satir

 

Ê ê seslisine örnekler

Ê ê seslisine örnekler
(y)êrğat yardım, destek
bêçıke parmak
çêneke kız
çêrang tavan, çatı kirişi
dês duvar

 
 

[başa dön]           |main||Teyesteyi/Toc||Language||general||Dergiler||E-Mail|

Send mailto zazaprodi@usa.net with questions or comments

   about this web site.  Copyright © 1996

    Zaza / Kirmanc INFORMATION SITES

   Last modified:  july 30, 1998