Nhớ Quá
(NGUYỄN THỊ THÊM)
Mấy hôm nay vùng
tôi ở trời mù mịt như báo hiệu sẽ có những
cơn mưa lớn. Thế nhưng đã qua mấy ngày chờ
đợi, những hạt mưa cũng không hề thấy
xuất hiện. Đã bảo Cali thiếu nước nên
thôi thì nghỉ tưới chờ mưa. Và thế là mấy
cây trong vườn mỏi mòn chờ nước. Hôm nay cũng
vậy. Trời thấp, mây mù bao phủ, gió thổi từng
hồi. Tôi tính bước ra sân sau tưới cho mấy bụi
rau thơm và cây nhãn mới trồng. Nhưng gió lạnh
đánh bạt tôi trở lại.
Lại
thương mấy chậu rau , tôi vào nhà lấy áo lạnh
khoác vào mình rồi dợm bước ra ngoài. Vì vườn
sau hẹp, nên không thể trồng rau đại trà, tôi trồng
vào từng cái chậu. Những rau húng quế, húng lủi,
rau thơm, vấp cá, rau tía tô mỗi anh nằm riêng ngó nhau
khoe lá tươi, lá héo.
Tôi có thói quen rất
thích ăn rau. Món ăn nào có rau là tôi hay làm. Gì chớ bánh xèo
thật dòn ăn chung với đủ loại rau trong
vườn, bên ngoài là một lá xà lách hay cải bẹ xanh.
Chấm nước mắm tỏi ớt chua chua, ngọt
ngọt thì trời ơi, ăn no bao bụng.
Tôi cũng thích gỏi
cuốn, nhất là những ngày ăn chay. Chỉ cần
vài lát tàu hủ chiên, cuốn với rau chấm nước
tương cay cay thì không hề nhớ tới cá thịt.
Tôi nhớ quá cái
vườn rau ở căn nhà cũ. Đất sân sau rộng,
con chó Lucy thuở mới tới nhà, còn trẻ con hay đào
hay phá. Cho nên tôi phải làm một hàng rào lưới bao xung
quanh. Trong đó tôi cũng trồng đủ thứ rau. Mùa
này những cây đậu bắp đã bắt đầu
có trái. Những trái đậu bắp thật non hái vô luộc,
chấm với nước mắm cay thì ngon ơi là ngon. Mấy
cây cà chua sai oằn những trái. Ông chồng tôi thích ăn
cà vã chấm mắm ruốc. Bên này làm gì có cây vã . Cây vã chỉ
thấy trồng ở Huế, Quảng Trị, và vài
nơi ở miền Trung. Một giống cây khá hiếm
hoi. Vì nghe đâu người ta tin dị đoan. Nhà nào trồng
cây vã sẽ có nhiều chuyện bất lành .. Thôi thì trồng
cho ông chồng vài cây cà chua và cà pháo. Chà cái giống cà pháo mà
tìm được thật khó. Thế mà cũng kiếm
được một cây để thỉnh thoảng hái
vài trái cà pháo, cà chua xanh, ra chợ mua một trái chuối Mễ
cắt lát, ít rau thơm, làm một chén mắm ruốc thật
cay , thật ngon là ông chồng tôi ăn luôn mấy chén
cơm.
Tôi thì không thích cà
pháo hay cà chua sống. Tôi thích ăn cà dái dê hay còn gọi là
cà tím nướng, dầm nước mắm với hành tỏi
phi, trộn một chút dầu mè. (Cái giống cà tím này
người Mỹ gọi là eggplant bán hà rầm ở trong
các tiệm bán cây trồng.) . Cái mùi thơm của hành tỏi
phi, cà tím nướng cháy cháy, vị béo béo của dầu mè
thì ăn ngon phải biết.
Người Việt
Nam mình đi đâu cũng đem theo cây sả sau vườn.
Cây sả tiện dụng cho mọi việc. Này nhé , khi bạn
cảm mạo, người lúc lạnh, lúc nóng, đầu
nhức, mệt mỏi, khó chịu. Bạn hãy cắt lá sả,
lá ổi, lá chanh, lá cam, rau tía tô, lá gừng nấu một nồi
nước xông. Trùm mền lại, hít thật sâu mùi
thơm quê hương đó, mồ hôi bạn tươm
ra. Mà thật sự là hơi nước đọng lại
trên cơ thể, kích thích lỗ chân lông nở làm ấm
người. Tung mền ra, lau khô, mặc lại đồ
ấm, uống một viên thuốc cảm. Bạn ăn một
tô cháo hành gừng thật nóng. Xong bạn nằm nghỉ
ngơi. Đừng suy nghĩ viển vông, đừng lo tiền
nhà, tiền điện. Cứ nhắm mắt ngủ một
giấc thật say. Tôi bảo đảm bệnh sẽ suy
giảm nhanh chóng.
Do đó dọc bên
hàng rào phân ranh tôi trồng một hàng sả. Vào gần Tết,
sả tới lúc phải nhổ nếu không sẽ đâm
ra nhánh non để bắt đầu vụ tới, lúc
đó sả chỉ là lá chứ không là củ. Tôi đào lên
cả bụi, chặt sạch đem biếu cho bà con bào ra
để dành trong tủ lạnh ăn từ từ.
Nơi tôi tặng nhiều nhất là chùa. Các vị đạo
hữu sẽ để dành nấu cà ri chay, đậu hũ
ướp sả chiên và nhiều món khác để mời
các đoàn hành hương đến chùa lạy Phật vào
dịp Tết.
Để lại
vài tép sả còn cả rễ, tôi lại đào đất
và đặt nó xuống. Thế là có lại một hàng sả
mới trồng. Nói vậy chứ tôi cũng thủ cẳng,
để lại một bụi khá to phòng khi muốn ăn
sả tươi thì cũng có ngoài vườn.
Thuở mới
đến, ông chồng tôi còn khỏe mạnh. Chủ nhà cũ
để lại một mớ cây gỗ nho nhỏ sau
vườn. Chúng tôi cùng nhau làm một giàn bầu. Ôi chao giàn
bầu trái sai ơi là sai. Trái cứ treo lủng lẳng dài
thoòng. Đó là giống bầu bông mà sau này hột giống
tôi gửi cho các bạn trồng ở nhiều nơi, kể
cả Canada. Thật ra không phải tự nó sai trái mà tôi mỗi
sáng sớm đều ra thụ phấn cho nó. Khi thụ phấn
đúng cách thì 90% trái sẽ đậu. Khi chàng tôi yếu,
cái giàn bầu đã cũ và sập, tôi ươm hột và
biến nó thành bầu đất, thả nó bò lang thang. Chà cũng
sai trái chả thua ai. Nhưng chỉ tội là do nằm trên
đất nên phần tiếp xúc với đất da nó
không bóng láng đẹp như bầu giàn.
Con tôi cứ thỉnh
thoảng ghé nhà lấy một ít đem biếu cho các bạn
chung sở. Còn tôi, sáng cắt bầu, bỏ vào giỏ
trước đạp xe đem đi cho. Đôi khi cắt
bỏ bao đem lên khu chợ ABC biếu cho mấy bà má bán
rau trước chợ. Có má tặng lại quyển báo gọi
là cám ơn. Nhiều quá tôi cắt khúc muối làm bầu
chua, cắt nhỏ phơi làm bầu khô. Các bạn có từng
ăn canh chua bầu chưa? Rất ngon, vị chua thanh
đạm. Vài lát cá, bầu muối chua xắt lát mỏng
, rau ngò gai hay lá quế, vài lát ớt, nêm gia vị, sẽ là
một món ăn thật tuyệt. Còn bầu khô có thể
kho với cá hay thịt, sẽ dai dai, ngọt ngọt rất
bắt cơm. Đó là những món ăn nhà quê , dân dã của
những người dân miền Trung bão lụt quanh năm.
Khỏi nói đến
rau, vì rau trồng không thiếu loại gì. Cứ lên xanh là cắt
để ăn, để biếu. Bởi nếu không cắt
thì nó sẽ già mất ngon. Hẹ chợ bán là loại hẹ
lá to nhưng không thơm mấy, hẹ nhà trồng lá không lớn
lắm nhưng rất thơm. Khi bị cảm, ho, nấu
tô canh hẹ sẽ cảm thấy ấm lòng. Bây giờ
người ta nghiên cứu, phân tích tất cả các loại
rau, trái Việt Nam đều có vị thuốc, có khi thổi
phồng lên nghe như thuốc tiên. Thì ra dân nhà nghèo sống
bằng thảo dược. Tôi đôi lúc không tin như thế,
nhưng cũng phải công nhận có những loại rau cỏ
dân dã, nhưng có bài thuốc bổ ích cho con người.
Như bạn ho nhiều thì cây rau tần dày lá có thể
giúp được giảm ho. Hoặc cây nha đam hay còn gọi
là cây lô hội là một loại cây trị phỏng khá tốt.
Nếu đôi mắt có ghèn hay bị nhặm mắt thì phần
trong thân là sẽ là một bài thuốc đắp mắt
khá tốt. Nhưng đừng bao giờ cho mủ hay chất
nhờn vương vào mắt sẽ rất nguy hiểm.
Úy chà! tôi không biết
gì về thuốc men đâu các bạn. Tôi hay "Xưa bày
nay bắt chước" tôi thực hành rồi thấy cũng
đúng nên ba hoa chích chòe vậy thôi. Xin đừng cười
hay rượt tôi chạy vì tội chưa học y mà ra làm
bác sĩ.
Ngày tôi mới tới
căn nhà này vườn hoang chả có cây gì. Thế là máu
nhà vườn nổi lên, tôi phóng nọc rồi mua cây về
trồng. Thật ra cây cũng có trái ngon lành, nhưng giống
không tốt mấy và cũng không biết cách đề
phòng sâu bọ nên trái nhiều mà ăn chẳng bao nhiêu.
Thí dụ cây táo
Fuji nhà tôi thì ngon, ngọt và thật giòn. Các cháu thì mê cây táo của
của bà ngoại lắm. Cứ đòi mẹ ghé bà hái về
ăn. Nhưng khốn nỗi trái từng chùm mà sâu cũng
từng chùm. Mấy chú chim lại cứ chọn trái nào vừa
chín bóng , ngon lành là tới mổ. Rốt cuộc bà chủ
vườn là tôi phải ăn của thừa của chim.
Hái vào, cắt bỏ phần chim ăn . Những trái đó
ngọt ơi là ngọt. Đành thôi, tôi lấy giấy báo
bọc những trái ngon lành lại giành phần với chim.
Mấy trái trên cao thì chịu, đành cho không biếu không lũ
chim dễ thương tíu tít cả ngày.
Các bạn nghe tôi
đừng bao giờ trồng cây táo tàu gần nhà. Tôi trồng
một cây, xa tít tận hàng rào cuối vườn. Nhưng
rễ nó bò tràn lan khắp nơi. Rễ tới đâu, nứt
mầm lên cây tới đó. Những cây táo gai nho nhỏ rải
rác khắp vườn. Đào chặt thật sâu, đứt
rễ, nó lại lên không cách sao chận lại.
Tuy nhiên táo tàu vào
mùa ra trái rất hấp dẫn, Trái thật sai, ngon ngọt
và giòn vô cùng. Táo chín nhiều và cao không hái hết, tôi dùng những
tấm drap nối lại làm một cái lưới bao quanh
cây rồi rung và đập cho trái rụng. Mỗi năm
tôi đều phơi khô táo tàu. Cả ngày dang nắng với
mấy mâm trái táo phơi khô. Bạn bè và những người
quen thích lắm. Đó là một loại trái khô ăn để
dễ ngủ. Họ bảo vậy và cứ tới mùa là
tôi gửi đi để biếu. Táo tàu khô nấu chè, nấu
kiểm, hầm đồ bổ .. thật ngon.
Cũng cây táo này mà
em trai tôi phải đi nhà thương cấp cứu, nứt
cả xương sườn. Bởi đứng trên ghế
cao để hái rồi ghế ngã thế là phải đi
nhà thương. Nằm bệnh viện mấy ngày đau
đớn vô cùng. Bây giờ mỗi khi trở trời vết
thương cũ vẫn còn rêm nhức. Tôi giận lắm,
muốn chặt bỏ mà cũng tiếc. Muốn
"trim" bớt nhánh, nhưng gai góc chằng chịt,
đành chịu thua. Bây giờ tôi không còn ở nhà đó. Không
biết chủ mới có thanh toán nó hay vẫn để
nguyên.
Trong vườn
còn có một cây chanh, trái nó to và mọng nước, đặt
biệt khi còn non nó có hột, nhưng khi trái chín thì hột
không còn, đôi khi chỉ có vài hột mà thôi. Cây chanh và trái
chanh là tiện dụng nhất vào mùa hè. Tôi vắt ra, bỏ
vào ngăn đá nhỏ. Khi cần uống chỉ thả
viên chanh vào, cho đường, thêm nước là đã có một
ly đá chanh đầy vitamine C. Nghe nói sau khi tôi đi, cây
chanh đã chết. Thật là tội nghiệp. Cám ơn em
chanh đã cho tôi biết bao nhiêu là trái. Tuy chua nhưng thật
hữu ích cho đời sống.
Cây tôi thích nhất
là hai cây ổi xá lị. Trái nó mới to và giòn làm sao. Nhất
là những năm trái ít. Mỗi trái to gần bằng trái
bưởi ổi. Tôi lấy giấy bao nó lại để
dấu mấy chú chim. Khi hái vào nhà, xẻ một trái là một
dĩa to. Mỗi khi cúng Phật vào ngày rằm hay mồng một.
Cây trái trong vườn đơm một dĩa xum xuê. Nào ổi,
nào táo, nào lê , nào hồng dòn, hồng mềm. Hoa trong vườn
cũng cắt vào cắm vào bình . Hương, hoa, trái trang
nghiêm cúng Phật bằng tất cả lòng thành kính của
tôi.
Nhớ quá ngôi nhà cũ
tôi đã ở trên 20 năm. Về đây ở với con
gái vì hai thằng con trai đã vào quân đội. Ông chồng
già bệnh hoạn lại chẳng nhớ được
gì. Mấy lần ông đi lạc khiến cả nhà hoảng
kinh. Đêm hôm có chuyện gì không ai tiếp ứng. Con gái nỉ
non:
- Mẹ cũng lớn
tuổi rồi, gần tới 70 mẹ đâu biết chuyện
gì xảy ra đêm hôm khuya khoắt. Về ở chung có tụi
con trông nom ba và mẹ cũng có thời gian nghỉ ngơi.
Thế là cái giang
sơn cây trái đó tôi bỏ lại cho người. Vườn
nhà sau của con nhỏ xíu, chưa trồng được
gì thì lệnh thống đốc tiết kiệm nước
25%. Thôi thì tạm dừng lại mọi kế hoạch trồng
trọt, mẹ già vui cùng cái computer và ít rau và hoa trong vườn.
Chiều nay trời
chuyển mưa, gió lạnh, nhìn ra sân sau, nhớ cái vườn
xưa da diết. Không còn quét lá sân trước từng
đụn mỗi khi thu về. Không còn làm cỏ, bỏ
phân sân sau toát mồ hôi hột. Không còn hì hục với mấy
rễ cây táo tàu ương ngạnh mọc vung vít khắp
vườn. Hai vợ chồng tôi về đây với con,
sống nhàn nhã yên phận cuối đời.
Đời người
phải có lúc già rồi chết. Mọi sự việc
đều có điểm đến và điểm dừng
lại. Mọi thứ rồi cũng sẽ qua đi.
Nhưng người Việt Nam xa xứ không thể nào bỏ
quên những gì thuộc về quê hương và kỷ niệm.
Đó là những thứ rau trái quê nhà. Thiếu nó như thiếu
đi sức sống và mất một phần đời.
Nhớ vườn rau ở căn nhà cũ cũng như
nhớ vườn cây ăn trái của gia đình ngày
xưa. Đôi khi tôi quay quắt bởi bao nhiêu hồi ức.
Quê hương mãi mãi ở trong lòng để thương,
để nhớ cho đến hết cuộc đời.
NGUYỄN THỊ THÊM
(Diễm Xưa sưu tầm và chuyển)